Plan Kemphaan

De Dudzeelse Polder: een gebied met geschiedenis.

Typische polderweiden, ze zijn zeldzaam geworden in Vlaanderen. Weilanden waar de strijd van weleer tussen land en zee op het terrein nog zichtbaar is. De Dudzeelse Polder is een van die zeldzame plekjes.

Tijdens het Romeinse tijdperk was onze Vlaamse kustvlakte een uitgestrekt drassig veengebied. Veen (ook turf genaamd) bestaat uit plantaardige resten die in een vochtig milieu onvolledig verteerd zijn.
De toenmalige bewoners probeerden de kustvlakte te ontwateren om er akkers en weiden aan te leggen. Door ontwatering ging het veen inkrimpen. Dit noemt men inklinken. Door dit inklinken kwam de Vlaamse kustvlakte nog lager te liggen. Zo kon de zee tijdens stormvloeden de vlakte nog makkelijker overstromen. Na elke overstroming werd boven op de veenbodem een laagje slib afgezet. Zo verdween het veen onder een laag klei.

In de loop van de 11e eeuw werd de zeewering en de ontwateringstechniek geperfectioneerd. Deze techniek kreeg de naam ‘inpolderen’. Dijken werden aangelegd en afwateringssloten gegraven. Zo ontstond in de Dudzeelse Polder een netwerk van sloten en grachten.
Na de inpoldering werd het landschap nog meer hertekend door het uitdelven van veen als brandstof en klei als grondstof voor steenbakkerijen. Zo werd het typische Dudzeelse polderlandschap geschapen: een afwisseling van droge bulten en vochtige laagten (slenken). In de vochtige laagten kwelt brak (zoutig) water op. Het geheel van bulten en slenken wordt sinds eeuwen begraasd, eerst door schapen, later door runderen.

Planten en vogels: de rijkdom van het Dudzeelse Poldergebied.

Het grondwater in de Dudzeelse Polder is nog altijd brak. Als gevolg van de overstromingen door de zee. Het veen werkte als een spons en hield zeewater vast. Dit brakke grondwater komt nu nog naar boven (opkwellen). Dit ‘opkwellen’ van brak water geeft levenskansen aan typische zoutminnende planten, zoals Zeekraal, Schorrekruid, Zeeaster, Zilte schijnspurrie, Zilt torkruid, Melkkruid, Zilte zegge, Dunstaart, Gewoon kweldergras.
De Dudzeelse Polder is tevens één van de weinige (nog 3) resterende groeiplaatsen in Vlaanderen van het internationaal zeldzame Blauw kweldergras ! De naam “kwelder” verwijst naar het ontstaan van het gebied: kwelder is een oude Nederlandse naam voor “zoute schor”.
De droge bulten zijn begroeid met een ander type grasland met o.a. Knolboterbloem, Kamgras, Veldgerst, Trosdravik …

De reliëfrijke polderweiden zijn een uitverkoren broedplaats voor verschillende vogels. Tureluur, Kluut en Scholekster zijn de voor de kust en riviermondingen meest typische soorten, terwijl Grutto, Kievit, Slobeend, Veldleeuwerik en Graspieper verbonden zijn aan insecten- en bloemenrijke vochtige weiden.
In de talloze greppels en poelen van de Dudzeelse Polder verblijven tijdens de zomermaanden geregeld Lepelaars en Kleine zilverreigers.
Wintergasten zijn Wulp, Kemphaan, Wintertaling, Smient, Kolgans en Kleine rietgans.
Ook roofvogels voelen zich thuis in de Dudzeelse polder. De Bruine kiekendief is er broedvogel en de Blauwe kiekendief is een typische wintergast. De Slechtvalk komt er het ganse jaar voor en de Velduil is een regelmatige gast.

Beschermd en toch bedreigd…

Havenuitbreiding:
Helaas werd het grootst gedeelte van de Dudzeelse Polder tijdens de jaren 1980-1990 opgespoten ten behoeve van de achterhaven van Zeebrugge.
Het laatste ongerepte stukje van de Dudzeelse Polder strekt zich uit naast het Boudewijnkanaal. Het is ruim 180 ha en niet opgespoten. Het herbergt nog steeds de fraaiste binnendijkse zoutminnende plantengroei en vormt een vrijhaven voor tientallen vogelsoorten... De Dudzeelse Polder is op het Gewestplan Brugge-Oostkust volledig ingekleurd als industriegebied. Gelukkig werd 174 ha van de Dudzeelse Polder in uitvoering van de Europese Vogel- en Habitat- richtlijnen aangeduid als speciale beschermingszone.
Het Zeebrugse havenbestuur wil nu echter dit Europees beschermd gebied inpalmen voor verdere havenuitbreiding.

Verdroging:
Het polderbestuur legt aan het gebied een onnatuurlijk waterregime op. Hierdoor vallen greppels, poelen en sloten droog.
Heel wat water- en weidevogels, amfibieën en vochtminnende planten verliezen op die manier hun ideale leefgebied.

Intensieve landbouw:
Ook de Dudzeelse Polder draagt littekens van de moderne landbouw. Graslanden werden omgezet in akkers. Poelen, slenken en laagtes werden opgevuld (nivellering van reliëf). Tot voor kort werd in dit gebied massaal drijfmest gedumpt.

De Kemphaan: op zoek naar goede natuur.

De Kemphaan is een “steltloper” en heeft net als de Grutto, Wulp, Tureluur en Kluut lange poten. Daarmee kan hij op drassige plaatsen probleemloos naar voedsel zoeken. Op het menu van de Kemphaan staan voornamelijk insecten en insectenlarven. Die zijn massaal te vinden in en op natuurlijke poldergraslanden.
In voor- en najaar trekken de kemphanen in grote groepen over ons land. Vooral in april en mei brengen ze spektakel. De mannetjes reizen apart. Ze strijken neer in een drassige polder, om te eten. Maar de paringshormonen beginnen dan al te werken. De mannetjes vechten onder elkaar om de gunst van de vrouwtjes te verwerven. De mannetjes zetten daarbij hun halskraag en oorpluimen hoog op tot een indrukwekkende verschijning.
De Kemphaan is bij ons lange tijd een regelmatige broedvogel geweest van poldergraslanden. Het laatste broedgeval dateert van 1977.
De voornaamste reden voor het verdwijnen van de Kemphaan als broedvogel in Vlaanderen is de vernietiging van zijn favoriete grasland. De enige manier om de soort te redden is het behoud van graslanden die weinig bemest worden, waar niet te veel vee op graast en waar de waterstand hoog is.
De Dudzeelse Polder is dan ook de plek bij uitstek in Vlaanderen waar opnieuw Kemphanen zouden kunnen broeden.
De Kemphaan stelt hoge eisen aan zijn leefgebied. Dat betekent dat de Kemphaan alleen maar broedt in een gebied met goede natuur : waar de Kemphaan broedt, leven verschillende soorten zeldzame planten, vogels, insecten, vlinders,… en is er proper en voldoende water.

Het Plan Kemphaan:
actiepunten voor de bescherming van de Dudzeelse Polder.

Het Plan Kemphaan is een actieplan waarmee Natuurpunt concrete maatregelen voorstelt om een betere milieukwaliteit en duurzame natuur te waarborgen in de Dudzeelse Polder. Natuur voor iedereen dan wel! Natuurpunt wil dat iedereen kan meegenieten van de uitzonderlijke natuurwaarden in de Dudzeelse Polder. Het Plan Kemphaan is dus meer dan een plan om natuur te beschermen. Het is ook een plan om mensen van de natuur te laten genieten.

De 5 actiepunten van het Plan Kemphaan:

1. Van paars naar groen!
De niet opgehoogde 180 ha van de Dudzeelse Polder die op het gewestplan paars zijn ingekleurd als industriegebied moeten via een RUP (ruimtelijk uitvoeringsplan) worden omgezet in natuurgebied.
Rondom dit nieuwe natuurgebied moet op het opgespoten haventerrein een bufferstrook van 100m breedte worden afgebakend en ingericht om de kwetsbare Dudzeelse Polder af te schermen van de negatieve invloeden van de havenactiviteiten.

2. Van droog naar nat!
In de Dudzeelse Polder moet een waterpeil ingesteld worden in functie van de beoogde natuurwaarden.
Het gebied moet drassiger worden.

3. Van rijk naar arm!
Bemesting van de weilanden is uitgesloten. De weiden moeten weer verschralen. Het begrazen van de graslanden in de Dudzeelse Polder kan alleen in functie van natuurbeheer.

4. Van maïs naar riet!
Alle akkers en weilanden die werden omgezet in akker, moeten opnieuw waardevolle natuur worden. Ze moeten worden omgebouwd tot rietmoeras of grasland.

5. Van onbekend naar teer bemind!
Het natuurgebied van de Dudzeelse Polder is slechts door weinig mensen gekend. Onbekend maakt onbemind. Een wandel- en fietsroute moet worden uitgestippeld om iedereen van dit stukje uitzonderlijke natuur te laten genieten. Vogelkijkhutten en infoborden moeten van de Dudzeelse Polder een open boek maken voor de recreant.

foto's van kemphaan © Misjel Decleer

terug naar homepage     gastenboek