afdeling OOSTKAMP

Natuurpunt vzw vraagt meer aandacht voor natuur, landschap en historisch erfgoed langs het kanaal Gent-Brugge, één van de oudste kanalen van het land. Het gebied is de laatste jaren tot een belangrijke toeristisch-recreatieve as uitgegroeid, precies dankzij de uitgesproken ecologische en cultuurhistorische functies. Er is echter nood aan een samenhangende beheersvisie voor het kanaallandschap. Vele ecologische en cultuurhistorische waarden zijn onderhevig aan aftakeling of zijn onvoldoende beschermd. Natuurreservaten v.z.w. wil ten aanzien van de Administratie Waterwegen en Zeewezen haar partnerrol verder uitbouwen voor een deskundig, natuurgericht terreinbeheer langs het kanaal, mede ten behoeve van de ontwikkeling van meer mogelijkheden voor natuurbeleving voor fietsers, wandelaars en waterrecreanten. De recreatieve ontsluiting dient wel op een weldoordachte manier te gebeuren, rekening houdend met het ecologisch draagvlak. Op het vlak van ruimtelijke ordening zijn een aantal planologische bestemmingen achterhaald en dient werk gemaakt van een geactualiseerde totaalvisie en invulling. De toekomst van het kanaal wordt mede be nvloed door de oplossing die zal worden gekozen voor een meer optimale scheepvaartontsluiting van Zeebrugge. Natuurreservaten v.z.w. kiest in dit dossier voor kustvaart met grote schepen via de Westerschelde, die zo rechtstreeks toegang hebben tot het kanaal Gent-Terneuzen en het Albertkanaal. Zo lang geen definitieve keuze gemaakt is, pleit de vereniging voor een terughoudend beleid inzake verdere investeringen in de kalibratie van het kanaal Gent-Brugge (uitgezonderd enkele bijkomende kruisingsplaatsen voor de grotere schepen).

Natuurpunt start een sensibilisatiecampagne rond natuur en landschap langs het kanaal Gent-Brugge. In een eerste fase is een reizende tentoonstelling opgemaakt die o.a. de verschillende gemeenten langs het kanaal zal aandoen.

Een folder met fietskaart is nu beschikbaar. Wie meer informatie wenst én een prachtige fietsroute, kan de recente folder "Het kanaal Gent-Brugge, een kanaal met een verhaal "gratis aanvragen. Hoe? Stuur vandaag nog een envelop naar het secretariaat van Natuurpunt vzw (Kon.St-Mariastraat 105, 1030 Brussel) met de vermelding "folder kanaal Gent-Brugge" en met postzegels ter waarde van 23 Bef.

Het project is een samenwerking tussen de verschillende lokale natuurgroepen tussen Gent en Brugge :
Natuurpunt afdelingen Brugge, Oostkamp, Beernem, Aalter, Zomergem en Lovendegem;
het met Natuurpunt geassocieerde Quercus v.z.w. (Knesselare) en de Actiegroep Bourgoyen-Ossemeersen v.z.w. (Gent)
de Ratel v.z.w. (Nevele)

Het project wordt financieel gesteund door :
de Koning Boudewijnstichting (in het kader van haar actieprogramma "ontsluiting van natuur en landschap")
de provincie West-Vlaanderen
de provincie Oost-Vlaanderen
het Vlaamse Gewest (Administratie Waterwegen en Zeewezen)

Natuurpunt wil met de sensibilisatiecampagne de aandacht vestigen op het unieke karakter van het kanaal Gent-Brugge op het vlak van ontstaansgeschiedenis, natuur en landschap en de grote toeristisch-recreatieve belangen die hiermee samenhangen.

De geschiedenis van het kanaal Gent-Brugge gaat terug tot de 13e eeuw en het is daarmee één van de oudste kanalen van Vlaanderen. Het kanaal ontstond door een verbinding tussen de rivier de Zuidleie (ook wel Brugse Leie of Reie genoemd, die in het Zwin uitmondde) en de Hoge Kale (de historische bovenloop van de Durme). Dit verklaart ñ in tegenstelling tot kanalen van recentere datum - het kronkelende verloop, vooral in de zone Brugge-Aalter. Karakteristiek zijn ook de hoge zandruggen die moesten doorgraven worden, waardoor het kanaal daar nu diep verzonken ligt in het landschap. Het waren de Bruggelingen die met de kanaliseringswerken startten, in eerste instantie om (overigens tevergeefs) hun aan verzanding onderhevige Zwingeul te spuien. Men zocht aanvankelijk een verbinding met de Leie te Deinze, maar dit stuitte herhaaldelijk op hevig verzet van de Gentenaars. In 1382 werd hierrond zelfs een kleine veldslag geleverd in het Beverhoutsveld, waarbij de Bruggelingen het onderspit delfden. Pas toen in 1604 de Westerschelde als scheepsroute door de Hollanders werd geblokkeerd, ontstond eensgezindheid tussen de Vlaamse steden over een kanaal dat Gent, Brugge en Oostende met elkaar en de zee zou verbinden. Pas in 1625 kon het kanaal Gent-Brugge (42 km) worden opengesteld. Sindsdien en tot op de dag van vandaag is in verschillende fasen gewerkt aan de verbreding, verdieping en rechttrekking van het kanaal.

Langsheen het kanaal liggen op vele plaatsen nog waardevolle relicten die verband houden met de ontstaansgeschiedenis van het kanaal. Ze zijn bij het brede publiek weinig bekend. Voorbeelden zijn :
oude rivierarmen van de Zuidleie en de Hoge Kale
historische hoeves en archeologische sites (o.a. Woestijnegoed te Aalter, Joyeuse Pens e te Oostkamp, Ten Briele te Brugge)
restanten van militaire verdedigingslinies langs het kanaal (b.v. een groot aantal forten uit de tachtigjarige oorlog, bunkers uit de tweede wereldoorlog)
diverse oude kanaalarmen en andere relicten die verband houden met kalibreringswerken uit de voorbije eeuwen
diverse historische gebouwen, woonkernen en bezienswaardigheden die verband houden met de scheepvaart op het kanaal

Het kanaal vormt een natuurlijk verbindingsgebied of ecologische corridor tussen talrijke natuurgebieden en waardevolle landschappen in de provincies Oost- en West-Vlaanderen. Voor een duurzame toekomst van deze gebieden is deze "netwerkfunctie" van het kanaal essentieel.

Vele terreinen langs het kanaal zijn waardevolle natuurgebieden op zich. De natuur is zeer divers omdat zowel natte meersenlandschappen als hoge, droge zandruggen worden doorsneden. Er is een grote variatie aan bodemtypes. Sommige zijn schaars in Vlaanderen en daardoor erg belangrijk voor het natuurbehoud. Het gaat met name om venige bodems en droge, zure tot licht kalkrijke bodems in voedselarme, niet bemeste omstandigheden. Karakteristiek voor het kanaal Gent-Brugge zijn op vele plaatsen de brede kanaaltaluds die een schat aan planten en dieren herbergen. In optimale omstandigheden zijn ze erg bloemrijk, in combinatie met struwelen van Brem, Gaspeldoorn, Meidoorn en Sleedoorn. Vroeger werden deze bermen begraasd door schaapskudden. De laatste decennia vallen ze op vele plaatsen ten prooi aan verruiging met hoge grassen, brandnetels, bramen en bosopslag. Een beperkte oppervlakte (ca. 20 ha) van het waardevolle natuurpatrimonium langs het kanaal wordt, dankzij de samenwerking met de Administratie Waterwegen en Zeewezen, ondertussen beheerd door Natuurpunt v.z.w.

Het kanaal doorsnijdt diverse waardevolle landschappen met grote visuele belevingswaarde. Voorbeelden zijn : De Warande en Beverhoutsveld (Oostkamp), Bulskampveld (Beernem, Aalter), de Vallei van de Oude Kale (Nevele), de Vinderhoutse bossen en verschillende kasteelparken (Lovendegem).

Fietsers, wandelaars en waterrecreanten hebben het kanaal Gent-Brugge de laatste jaren in sterk groeiend aantal ontdekt. Naast een aangepaste infrastructuur wordt de toeristisch-recreatieve functie vooral gedragen door de aanwezigheid van waardevolle natuur en een aantrekkelijk landschap.

Scheepvaart en waterafvoer zijn een evidente functie van het kanaal. Lokaal is er ook bewoning of watergebonden industrie aanwezig.

Al deze functies integreren in een duurzaam beleid vormt een complexe maatschappelijke opdracht. Het is in de eerste plaats het Vlaamse Gewest (Administratie Waterwegen en Zeewezen en de Administratie Ruimtelijke Ordening) die deze verantwoordelijkheid draagt, maar ook gemeenten en provincies spelen in de praktijk een rol van betekenis.

Natuurpunt. wil met haar sensibilisatiecampagne bekomen dat in het beleid rond het kanaal Gent-Brugge de ecologische en landschappelijke waarden, evenals de belangen voor zachte recreatie, op volwaardige en ge ntegreerde wijze aan bod komen. De Administratie Waterwegen en Zeewezen doet hiervoor de laatste jaren reeds bepaalde inspanningen, zoals een meer ecologisch gericht wegbermbeheer, meer aandacht voor natuurvriendelijke oeververdediging, en, zeer lokaal, maatregelen voor natuurontwikkeling of verhuur van gronden aan een natuurbeheersinstantie. Ook bepaalde gemeenten, zoals Nevele, nemen vooruitstrevende initiatieven door, via de opmaak van een BPA, voor een betere planologische bescherming te zorgen van de aanwezige natuurwaarden langs het kanaal Gent-Brugge.

Natuurpunt pleit er voor om de ingeslagen weg met overtuiging verder te zetten. Hierbij horen een aantal concrete voorstellen :

Het is belangrijk om zo snel mogelijk een samenhangende beheersvisie te ontwikkelen voor natuur en landschap langs het gehele kanaal, met het oog op een duurzame natuur van hoge kwaliteit en de realisatie van de ecologische verbindingsfunctie in een ruimere geografische context.

Heel wat waardevolle natuurterreinen langs het kanaal worden bedreigd door een gebrek aan aangepast beheer. Sommige natuurwaarden zijn vrij uniek en moeilijk of niet vervangbaar. Natuurpunt wil ten aanzien van de Administratie Waterwegen en Zeewezen haar partnerrol voor een deskundig, natuurgericht terreinbeheer verder uitbouwen, mede ten behoeve van de ontwikkeling van meer mogelijkheden voor natuurbeleving voor fietsers, wandelaars en waterrecreanten. Gemeentebesturen die - uit gewoonte - nog steeds een onwettig beheer van klepelmaaien voeren langs het kanaal, dienen hiervan af te zien.

De recreatieve ontsluiting dient op een weldoordachte manier te gebeuren :
Natuurreservaten v.z.w. is voorstander van een veilige fietsweg tussen Gent en Brugge langs n zijde van het kanaal, waarbij alle doorgaand gemotoriseerd verkeer wordt geweerd.
Onverharde trekwegen die nog resten dienen omwille van hun intrinsieke ecologische waarde te worden behouden.
Waar in het verleden verharding is aangebracht, die niet echt (meer) nodig is, moet lokaal kunnen worden voorzien in het terug verwijderen van beton en asfalt. Wandelaars, mountainbikers, ruiters en natuur kunnen hier terug aan hun trekken komen.
Luidruchtige vormen van waterrecreatie (b.v. jetski) zijn af te raden of mogen slechts binnen een strikt beperkte zone toegelaten worden.

Op het vlak van ruimtelijke ordening is er gebrek aan een geactualiseerde totaalvisie. Belangrijke inspanningen zijn nog nodig :
verdere uitbreiding van lintbebouwing dient worden stopgezet,
gebieden met belangrijke ecologische en landschappelijke waarden dienen planologisch beter beschermd,
ontginningsgebieden kunnen een nabestemming natuur krijgen met het oog op natuurontwikkeling
meer aandacht voor de bescherming van het archeologisch en landschapshistorisch erfgoed (b.v. Woestijne te Aalter).

Optimalisatie van het kanaal Gent-Brugge op 2000 ton-gabarit is n van de 3 alternatieven die in het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen zijn voorzien voor de scheepvaartontsluiting van Zeebrugge. Andere alternatieven zijn het Noorderkanaal (varianten van 4500 ton en 9000 ton) en kustvaart van grote schepen met rechtstreekse toegang tot het kanaal Gent-Terneuzen en het Albertkanaal via de Westerschelde.

Een volledige kalibratie van het kanaal Gent-Brugge op 2000 ton blijkt volgens de economische actoren onvoldoende voor een moderne doorvaartwaterweg, die toegankelijk moet zijn voor veel grotere schepen en duwvaartkonvooien. Bovendien is de doorgang rond Brugge problematisch. De kalibratie van het kanaal Gent-Brugge zou tevens grote verliezen met zich meebrengen voor natuur en landschap, archeologische en geschiedkundige waarden en recreatieve belevingswaarden. Natuurpunt is voorstander van meer binnenscheepvaart ter ontlasting van onze overvolle autosnelwegen en kiest voor de ontsluiting van Zeebrugge voor de kustvaartoptie. Grote containerbedrijven (o.a. Hessenatie en Cast) zijn reeds met kustvaart gestart.

Indien een Noorderkanaal onvermijdelijk zou zijn (de aanbesteding van een studie hieromtrent wordt voor het eind van het jaar in het vooruitzicht gesteld), dan moet dit minstens gepaard gaan met compensatie van de geleden natuurverliezen onder de vorm van natuurontwikkeling langsheen het Noorderkanaal.

In afwachting van een definitieve keuze tussen de 3 opties, pleit Natuurpunt voor een terughoudend beleid inzake verdere investeringen in de kalibratie van het kanaal Gent-Brugge. Afwerking van een aantal bijkomende kruisingsplaatsen tussen Brugge en Beernem voor de grotere schepen is op korte termijn logisch, maar deze dienen voorlopig best tot een minimum en het strikt noodzakelijke beperkt.

Voor
Natuurpunt afd. Brugge, Oostkamp, Beernem, Aalter, Zomergem, Lovendegem
Quercus v.z.w. Knesselare
Actiegroep Bourgoyen-Ossemeersen v.z.w. Gent
De Ratel v.z.w. Nevele

aanvullende informatie of opmerkingen qua inhoud zendt U naar de webmaster

terug naar homepage

gastenboek