'De Katteputten' te Hollebeke :
een nieuwe levensverzekering voor de Kamsalamander


Net voor de lange hete zomer 2003 begon, werd een oude droom van de Ieperse natuurvrienden gerealiseerd. Eindelijk, na jarenlang geduld en vele vergeefse pogingen, kon vzw Natuurpunt het gebiedje ‘De Katteputten’ als natuurreservaat verwerven. Dit is meteen het allereerste (private) natuurreservaat in het Ieperse.

De verwerving van De Katteputten was mogelijk dank zij de goede samenwerking binnen onze koepelvereniging Natuurfonds Westland met de plaatselijke afdeling van vzw Natuurpunt (Westland) en HYLA, de Vlaamse vereniging voor bescherming van amfibieën en reptielen. HYLA ondersteunt de verwerving vooral omwille van het grote belang van het gebied voor het behoud van de belangrijkste populatie kamsalamanders in de hele regio.
Het gebiedje 'De Katteputten' meet volgens de kadastrale gegevens 0,7424 ha. Het terrein ligt langs de Kasteelhoekstraat te Hollebeke, tussen deze weg en de hoog opgeworpen spoorwegberm Ieper-Kortrijk. Ter plaatse lijkt de oppervlakte groter, omdat de grens met de aanpalende voet en helling van de spoorwegberm niet merkbaar is.

Het nieuwe reservaat bestaat hoofdzakelijk uit een langwerpige, ondiepe vijver, die helemaal is omzoomd door elzenopslag, grote populieren en een spontane ontwikkeling van allerlei streekeigen struiken.
Langs de zuidkant bestaat het terrein uit een dichte ruigte, waar reeds meerdere jaren geen enkel beheer meer op uitgevoerd werd. Tot in de jaren '40 stond hier een woning, die na de oorlog werd verlaten en intussen helemaal is verdwenen. Langs de noordelijke rand, tegen de berm aan, bevindt zich een Duits bunkercomplex. Het getuigt van de belangrijke rol die de spoorwegberm en de Oude Vaart Ieper-Komen in deze streek speelden tijdens de Eerste en (het turbulente begin van) de Tweede Wereldoorlog.

goede buren

De Katteputten is strategisch zeer gunstig gelegen, temidden van waardevolle landschappen met hoge natuurhistorische waarden. Langs de overzijde van de spoorweg grenst het volledig aan de Oude Vaart Ieper-Komen , dat als Vlaams natuurreservaat beheerd wordt door Aminal, afdeling Natuur. Van het noordwesten tot het noordoosten liggen 3 groengebieden die door de provincie beheerd worden : respectievelijk het Palingbeekdomein, De Vierlingen, en het Twaalfgemetenbos (onderdeel van de Gasthuisbossen). In de onmiddellijke nabijheid bevinden zich enkele waardevolle veedrinkpoelen, onlangs kwam er een nieuwe ‘provinciale’ poel bij. Verderop langs de spoorberm ligt een gelijkaardig privaat watergebiedje, dat eveneens veel amfibieën aantrekt.

Op het gewestplan werd het gebied als natuurgebied ingekleurd (groene kleur met letter N), het komt dus in aanmerking voor subsidiëring bij verwerving door een erkende natuurvereniging. Op de nieuwe uitgave van de Biologische Waarderingskaart is het als ‘zeer waardevol’ ingekleurd. Bovendien grenst het aan de recent omschreven Habitatgebieden en VEN-gebieden. De waarden van het gebied en de omgeving zijn dus intussen ook tot in “Brussel” doorgesijpeld.

salamanderbastion

Het terrein vormt een uitzonderlijk bastion voor de amfibieënpopulaties in het Ieperse. Er komen zes soorten voor : Kamsalamander, Alpenwatersalamander, Kleine watersalamander, Gewone pad, Groene kikker, Bruine kikker. De aantallen zijn vrij hoog, zoals blijkt uit de jaarlijkse beschermingsactie tijdens de voorjaarstrek. Gemiddeld worden er een 1000-tal padden, 50 kikkers en 600 salamanders overgezet, die hier (of in de aangrenzende poelen) hun eitjes afzetten.
Vooral de populatie Kamsalamander is van groot belang. Het betreft een vaste populatie van 50 à 100 exemplaren van deze rode lijst-soort, die tevens als Habitat-soort erkend is. Tijdens een inventarisatieonderzoek in mei 2002 werden niet minder dan 11 kamsalamanders in één enkele fuik gevangen. Een uiterst zeldzaam voorval in Vlaanderen !

Uit regelmatige waarnemingen blijkt ook de vaste aanwezigheid van levendbarende hagedis, die toch erg zeldzaam is in de regio. De resten van de verdwenen woning waren tot begin de jaren tachtig geschikte verblijfplaatsen voor deze diertjes. Mits een aangepast beheer, waarbij open, zonnige plekjes en houten of stenen rustplaatsen gecreëerd worden, kan deze biotoop opnieuw hersteld worden.

vogels en insecten

Naast amfibieën en hagedis is het gebied interessant voor watervogels die er verblijven of regelmatig langskomen. Zo zijn waterhoentjes, wilde eend en meerkoeten er thuis, regelmatig komt ook de blauwe reiger langs. De prachtige ijsvogel is een jaarlijkse, erg welkome gast.
Vele trekvogels strijken er tijdelijk neer : de vele zwarte elzen trekken bijvoorbeeld sijsjes, barmsijsjes en andere vinkachtigen aan. Door de nabijheid van andere natuurgebieden bezoeken veel soorten het gebied, als voedsel- en schuilplaats.
De paddenrapers die hier in februari-maart meewerken aan de jaarlijkse beschermingsactie zijn goed vertrouwd met de schitterende roepgeluiden van de bosuil, steenuil en soms ook de ransuil vanuit het gebied. Sperwer en boomvalk jagen regelmatig in de omgeving.

De bloemrijke ruigte in het zuidelijke deel van het gebied is heel geschikt voor insecten. Er werden hier reeds zestien soorten dagvlinders waargenomen. De vele bloemen trekken ook nogal wat zweefvliegen en andere nectarzoekende diertjes aan. De pyamawants, een mooie soort die zich vanuit zuidelijke streken noordwaarts verspreid, werd er reeds opgemerkt.
Eens de vijver wat meer zonlicht krijgt zullen ook de libellen zeker toenemen, zowel in aantal als in soorten.

toekomstbeeld

Vanwege de verschillende biotoopjes is de vegetatie erg gevarieerd: open water, oevers, bosstroken en bosranden, open ruigte en houtkanten. Een gedetailleerde inventarisatie van alle plantensoorten is er nog niet, maar pinksterbloem, echte koekoeksbloem, speenkruid, leverkruid, heelblaadje en gele lis zijn er waardevolle kensoorten.
Dank zij de verwerving als natuurreservaat kan er nu een nieuw en gericht terreinbeheer worden ontwikkeld in functie van de soortenrijkdom van planten en dieren. Logischerwijs wordt er duidelijk gekozen om de aantrekkelijkheid van het gebied voor amfibieën in de toekomst nog te versterken.

Het terrein was sedert de jaren '80 eigendom van en Komense familie, die er echter weinig of geen gebruik van maakt. Voorheen was er een beperkte activiteit als visvijver. Oudere constructies (hutje, brug, schuilplaats) zijn compleet vervallen. Recent werd het terrein wel gebruikt als 'speelterrein' voor paintball-gevechten. Hierrond werd opgetreden vanuit Bos en Groen.
De paint-ball-cowboys zijn gevlucht, maar lieten wel veel rommel achter, die dringend moet worden opgeruimd. Dit wordt een van de eerste beheerstaken. Daarnaast moeten er langs de zuidzijde een aantal elzen gekapt worden, zodat er meer zon tot op het wateroppervlak doordringt. Zonnig water is noodzakelijk voor een goede ontwikkeling van het waterbiotoop!
De volledige omvorming tot een meer halfopen biotoop zal pas na enkele jaren aangehouden beheer bereikt worden.

De ruigte in het zuidoostelijk deel zal in de eerste jaren regelmatig gemaaid worden, zodat de netels en bramen meer ruimte laten voor andere soorten. Misschien kan er later worden overgeschakeld naar extensief graasbeheer. Door meer variatie in de plantengroei te brengen (ruigere en kortere, open delen), zal een aantrekkelijker leefgebied ontstaan voor insecten en allerlei kleine diersoorten. Bovendien hebben amfibieën tijdens de zomer en het najaar nood aan dergelijk landbiotoop.

Lieven Stubbe


Rudy Claeys en Stefaan Parreyn zijn de conservators van het nieuwe reservaat. Ze worden bijgestaan door een terreincommissie van deskundigen en streekkenners. De Katteputten gaan een nieuwe, mooie toekomst tegemoet!

aanvullende informatie of opmerkingen qua inhoud zendt U naar de webmaster

naar homepage

gastenboek